Select Your Style

Choose View Style

  • Full
  • Boxed

Choose Colour style

  • skyblue
  • green
  • blue
  • coral
  • cyan
  • eggplant
  • pink
  • slateblue
  • gold
  • red

Μελέτη ανασκόπησης: Η επίδραση των αντιοξειδωτικών και των φυτοχημικών ενώσεων στον Καρκίνο

Η μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας από τον Asuka Yasueda, BA  και συνεργάτες αναφέρει ότι, «Ο καρκίνος είναι η κύρια αιτία θανάτου παγκοσμίως. Αν και τα αποτελέσματα της θεραπείας του καρκίνου έχουν βελτιωθεί, πέρα από ένα συγκεκριμένο σημείο, ο καρκίνος γίνεται μια συστηματική ασθένεια. Για την ασθένεια αυτή χρησιμοποιείται μια διεπιστημονική προσέγγιση σε συνδυασμό με χειρουργική επέμβαση, χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία και ανοσοθεραπεία. Άλλες προσεγγίσεις που χρησιμοποιούν συμπληρωματικές και εναλλακτικές μεθόδους ιατρικής (CAM) αποτελούν σημαντική επιλογή μεταξύ των καρκινοπαθών(1)».

Τι είναι ο καρκίνος;

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και την μελέτη των A. Kapinova και συνεργατών, «Ο καρκίνος είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για συνολικά πάνω από 100 διάφορους τύπους της νόσου, η οποία στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα έγινε αναγνωρισμένα η κύρια αιτία θανάτου σε όλο τον κόσμο (2-3). Για παράδειγμα, ο καρκίνος του μαστού διαδραματίζει σημαντικό ρόλο με περίπου δύο εκατομμύρια νέες περιπτώσεις και μισό εκατομμύριο θανάτους που σχετίζονται με την παθολογία του ετησίως σε όλο τον κόσμο (2-3).

Ποιοι είναι οι παράγοντες που προκαλούν την νόσο;

Σύμφωνα με τις μελέτες των Aggarwal BB και συνεργατών,  Tanaka T  και συνεργατών και Suhr Y. Καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι, «Τόσο οι μη τροποποιήσιμοι (όπως οι γενετικοί) όσο και οι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου συμβάλλουν στην εκδήλωση καρκινικών βλαβών (4-6)».

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του προγράμματος Pan-cancer analysis of whole genomes: «Μεταξύ πολλών παραγόντων που εμπλέκονται στην έναρξη του καρκίνου, οι αλλαγές στα γονίδια που ρυθμίζουν τις φυσιολογικές λειτουργίες του σώματος έχουν κυρίαρχο ρόλο. Ο καρκίνος είναι μια ασθένεια, η οποία περιλαμβάνει ανώμαλη ανάπτυξη των κυττάρων με τη δυνατότητα να εισβάλει και να προκαλεί μεταστάσεις σε άλλα μέρη του σώματος(7)».

Σύμφωνα με τις μελέτες των παραπάνω επιστημόνων, «Οι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου μπορούν σαφώς να προληφθούν, όπως οι περιβαλλοντικοί τοξικοί παράγοντες και οι παράγοντες άγχους, ο ανθυγιεινός τρόπος ζωής, συμπεριλαμβανομένων των διατροφικών συνηθειών, μεταξύ άλλων, οι οποίοι προωθούν συνεργατικά την καρκινογένεση και την κλινική εμφάνιση κακοηθειών (4–6)».

Πώς αναπτύσσεται ο καρκινικός ιστός; 

Μελέτες των Aggarwal BB  και συνεργατών, Golubnitschaja O. και Cebioglu M και συνεργατών και του προγράμματος Pan-cancer analysis of whole genomes (7), αναλύουν ότι, «Ο καρκινικός μετασχηματισμός ενός ιστού λαμβάνει χώρα συνήθως κατά τη διάρκεια των ετών ή ακόμα και των δεκαετιών της ζωής ενός ατόμου. Είναι μια ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει ισχυρούς στρεσογόνους παράγοντες που βλάπτουν το DNA, τη χρόνια φλεγμονή, την συνεχή αλληλεπίδραση μεταξύ μοριακών μηχανισμών και μονοπατιών, και κυτταρική διαμεσολάβηση και επικοινωνία με τους γειτονικούς ιστούς (8).

Μόνο το 5 έως 10 % όλων των τύπων καρκίνου προκαλούνται βασικά από γενετική προδιάθεση, όπως ο λεγόμενος οικογενειακός υποτύπος καρκίνου του μαστού που είναι γνωστό ότι σχετίζεται με τις μεταλλάξεις BRCA1 και BRCA2.

Αντίθετα, η απόλυτη πλειοψηφία όλων των τύπων καρκίνου φέρει σποραδικό χαρακτήρα και βασίζεται σε τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου (9). Η επίκτητη βλάβη του DNA προκαλείται συνήθως από ισχυρούς στρεσογόνους παράγοντες, όπως οξειδωτικούς παράγοντες, οι οποίοι μπορούν να υπάρχουν στα τρόφιμα, τον αέρα και το νερό, ή μπορούν να προέλθουν από μεταβολικές οδούς που υπερπαράγουν αντιδρώντες ρίζες οξυγόνου (ROS), όπως για παράδειγμα στη περίπτωση μιτοχονδριακής δυσλειτουργίας ή/και δυσρύθμισης των οδών αποτοξίνωσης (9, 10)».

Ποια είναι η σχέση του οξειδωτικού στρες και της καρκινογένεσης;

Σύμφωνα με τις μελέτες των Golubnitschaja O, Golubnitschaja O και συνεργατών και Cebioglu M, και συνεργατών, «Το οξειδωτικό στρες είναι βασικό συστατικό της καρκινογένεσης. Συνεπώς, για μια αποτελεσματική αντικαρκινική προστασία, είναι ζωτικής σημασίας να διατηρηθεί μια σταθερή ισορροπία μεταξύ των ROS (ελεύθερες ρίζες οξυγόνου) που απελευθερώνονται από τους οδούς αποτοξίνωσης, της παραγωγής οξειδωτικών έναντι αντιοξειδωτικών, προκειμένου να προστατευθεί το βασικό μόριο της γενετικής πληροφορίας: δηλαδή να παραμείνει άθικτο το χρωμοσωμικό και το μιτοχονδριακό DNA, και να παραμείνει ενεργό το μεταγραφόσωμα και η δομή του πρωτεοσώματος (9, 10, 11)».

Οι μελέτες των Liu RH., Magalova T και Block G και συνεργατών έχουν εκτιμήσει ότι, «Ως εκ τούτου, οι τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην πρόληψη του καρκίνου. Έχει εκτιμηθεί ότι σχεδόν το ένα τρίτο του συνόλου των καρκίνων θα μπορούσε να αποφευχθεί μέσω  αλλαγής της καθημερινότητας, αλλαγή διατροφικών συνηθειών, σε επεμβάσεις στο περιβάλλον και αλλαγή του σύγχρονου τρόπου ζωής κ.α. (12, 13, 14)».

Τι είναι τα Βιοενεργά Φυτοχημικά Συμπληρώματα;

Συγκεκριμένες αντιοξειδωτικές ενώσεις ανήκουν στην κατηγορία των Βιοενεργών Φυτοχημικών ενώσεων. Το Γραφείο Συμπληρωμάτων Διατροφής του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών έχει ορίσει ως: «Βιοδραστικές Φυτοχημικές Ενώσεις είναι εκείνες οι ενώσεις που, ως συστατικά σε τρόφιμα ή συμπληρώματα διατροφής, εκτός από εκείνα που απαιτούνται για την κάλυψη των βασικών ανθρώπινων διατροφικών αναγκών, είναι υπεύθυνα για τις αλλαγές στην κατάσταση της υγείας(15)». Τέτοιες φυτοχημικές ενώσεις είναι η κουρκουμίνη, η ρεσβερατρόλη, το λυκοπένιο, οι κατεχίνες, η σουλφοραφάνη κ.α.

Σύμφωνα με τις μελέτες των Golubnitschaja O. και Surh YJ. «Ο όρος «φυτοχημικά» αναφέρεται στις βιοδραστικές μη θρεπτικές ενώσεις που υπάρχουν στη διατροφή με βάση τα φυτά. Υπάρχουν πάρα πολλά στοιχεία που δείχνουν ότι, διάφορες φυτοχημικές ενώσεις παρουσιάζουν προληπτικές ιδιότητες σε συνέργεια και άλλων συνυπαρχόντων θρεπτικών ουσιών, των βιταμινών, των ιχνοστοιχείων, και των ινών που βρίσκονται παρόντα στα τρόφιμα φυτικής προέλευσης (9, 16).

Οι μελέτες των Golubnitschaja O., Surh YJ., Liu RH., Liu RH. Και συνεργατών, Miller PE και συνεργατών, Ginter E και συνεργατών, Ginter E., Hijova E και συνεργατών και Ujházy V. Αναλύουν ότι, «Τα φυτοχημικά φαίνεται να παρουσιάζουν υποσχόμενες ιδιότητες (9, 16, 17–23).

Τα φυτοχημικά μπορούν να ταξινομηθούν σύμφωνα με τη χημική τους δομή ως (πολύ)-φαινόλες, καροτεινοειδή, αλκαλοειδή, ενώσεις που περιέχουν άζωτο και ενώσεις οργανικού θείου. Οι πιο μελετημένες ομάδες φυτοχημικών είναι τα καροτενοειδή, φαινόλες και οργανικές θειώδεις ενώσεις όπως η σουλφοραφάνη.

Δεδομένης της μεγάλης ποικιλομορφίας των φυτοχημικών ενώσεων, είναι πολύ δύσκολο να καθοριστούν σχέσεις δομής-δραστηριότητας για να αναλυθούν ή να εξακριβωθούν  οι υποκείμενοι μοριακοί μηχανισμοί τους. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα σχετικά με τα οφέλη τους (9, 16, 17–23)».

Ποια είναι η επίδραση των φυτοχημικών ενώσεων στην φλεγμονή σε μοντέλα ζώων;

Μελέτες των Aggarwal BB και συνεργατών, Mantovani A και συνεργατών και Denardo DG και συνεργατών περιγράφουν ότι, «Υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι το ανοσοποιητικό σύστημα και η φλεγμονή διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στη διαδικασία της καρκινογένεσης. Επίσης το φλεγμονώδες μικροπεριβάλλον είναι ένα ουσιαστικό συστατικό όλων των όγκων (24).

Οι φλεγμονώδεις αντιδράσεις εμπλέκονται στην έναρξη και την ανάπτυξη του καρκίνου, του κακοήθους μετασχηματισμού των κυττάρων, ή στην εισβολή και την μετάσταση των καρκινικών κυττάρων (8, 24, 25).

Επιπλέον, οι φλεγμονώδεις αντιδράσεις μπορεί να επηρεάσουν την ανοσολογική επιτήρηση και την ανταπόκριση στην αντικαρκινική θεραπεία (8). Το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να εξαλείψει τα πρώιμα κακοήθη κύτταρα αλλά και μετασχηματισμένα κύτταρα. Ωστόσο, τα καρκινικά κύτταρα μπορούν να παρακάμψουν το ανοσοποιητικό σύστημα μέσω της ανάπτυξης ανθεκτικών ή ανοσογονικών κλώνων (26).  Ο προφλεγμονώδης παράγοντας μεταγραφής, NF-κB, είναι η σημαντική σύνδεση μεταξύ φλεγμονής και καρκινογένεσης (27).

Επιπλέον, φλεγμονώδεις μεσολαβητές, όπως οι προφλεγμονώδεις κυτοκίνες, διεγείρουν επίσης την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό των προκαρκινικών κυττάρων και ενεργοποιούν τους ογκογόνους παράγοντες μεταγραφής (16, 26-28)».

Οι μελέτες των Cortes JR και συνεργατών, Marin YE και συνεργατών, Min YD και συνεργατών, Kowalski J και συνεργατών, Xu C και συνεργατών, Lang A και συνεργατών, Shishodia S και συνεργατών, Wang S και συνεργατών, Banerjee S και συνεργατών και Subbaramaiah K και συνεργατών, περιγράφουν τους πιθανούς μηχανισμούς και τον ρόλο σε ζωικά μοντέλα: «Πολλές φυτικές ενώσεις έχουν βρεθεί να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη μείωση της φλεγμονής στον καρκίνο του μαστού.

Για παράδειγμα, η μελέτη των Yoon και Liu έδειξε ότι η κουρκουμίνη αναστέλλει την ενεργοποίηση του πρωτεοσώματος. Η ρεσβερατρόλη έδειξε σε in vivo δοκιμές μειωμένη έκφραση των παραγόντων COX-2 και MMP-9, με συνοδευόμενη μείωση της ενεργοποίησης του παράγοντα NF-κΒ σε όγκους καρκίνου του μαστού σε ζωικό μοντέλο.

Η μελέτη των Subbaramaiah et al., έδειξε ότι το μείγμα πολλών διαιτητικών πολυφαινολών κατέστειλε τα επίπεδα των προφλεγμονωδών διαμεσολαβητών (TNF- α, IL-1β, COX-2, phospho-Akt, phospho-p65, NF-κΒ-δεσμευτική δραστηριότητα) σε ζωικό μοντέλο (29–39)».

Ποια είναι η επίδραση των φυτοχημικών ενώσεων στην επαγωγή της απόπτωσης σε μελέτες in vitro;

Η μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας υπό τον Elmore S. αναλύει ότι: «Η απόπτωση ή ο προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος είναι μια οργανωμένη διαδικασία που λαμβάνει χώρα συνεχώς στα κύτταρα. Η ανάσχεση του μηχανισμού της απόπτωσης είναι ένα χαρακτηριστικό για όλους τους τύπους καρκίνου, επιτρέποντας στους όγκους να αναπτυχθούν με γρήγορο και ανεξέλεγκτο τρόπο. Το ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53 παίζει έναν από τους πιο σημαντικούς ρόλους σε αυτή τη διαδικασία. Η μετάλλαξη του, οδηγεί σε λειτουργική αδρανοποίηση της πρωτεΐνης TP53, και έτσι, το κύτταρο χάνει τη σημαντική ιδιότητα του να αντιλαμβάνεται την όποια βλάβη στο DNA του, κάτι που προκαλεί την ενεργοποίηση των αποπτωτικών διαδικασιών. Μερικοί άλλοι σημαντικοί φορείς στην απόπτωση είναι οι πρωτεάσες κυστεΐνης γνωστές ως caspases και τα μέλη της οικογένειας των πρωτεϊνών Bcl-2 συμπεριλαμβανομένων της πτρο-αποπτοτικής πρωτείνης Bax και της αντι-αποπτωτικής πρωτεΐνης Bcl-2 (40).

Οι μελέτες των Oh SB και συνεργατών, Sudan S και συνεργατών, Zhang J και συνεργατών, Kang HG και συνεργατών, Ho YT και συνεργατών, Ouyang G και συνεργατών, Xu X και συνεργατών, Choi WY και συνεργατών, Park C και συνεργατών, Shankar S και συνεργατών, Shankar S και συνεργατών, Kotake-Nara E και συνεργατών, Dorrie J και συνεργατών, Slee EA και συνεργατών, Campbell CT και συνεργατών, Pledgie-Tracy A και συνεργατών, Moon D και συνεργατών, και Khorsandi L και συνεργατών δείχνουν ότι, «Πολλά φυτοχημικά ή φυτικά τρόφιμα έχουν αποδειχθεί ότι προκαλούν την απόπτωση κακοήθων κυττάρων μέσω διαφορετικών μηχανισμών δράσης. Αρκετές μελέτες in vitro έδειξαν ότι τα απομονωμένα φυτοχημικά ήταν σε θέση να προκαλέσουν αποτελεσματικά την ενεργοποίηση των caspases στη διαδικασία της απόπτωσης, όπως η caspase-3 και η caspase-7, ή άλλες, και αύξησαν την προ-αποπτωτική αναλογία Bax/Bcl-2 (41–58)».

Ποια είναι η επίδραση των φυτοχημικών ενώσεων στην αναστολή πολλαπλασιασμού σε μελέτες in vitro;

Μελέτη των Hanahan D, Weinberg RA. αναλύει ότι, «Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της καρκινογένεσης είναι ένας απορυθμισμένος και επιθετικός πολλαπλασιασμός και ταχεία ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων. Στην περίπτωση των κανονικών ή υγιών κυττάρων, ρυθμίζεται λεπτά η ισορροπίας μεταξύ των σημάτων αύξησης και απόπτωσης. Τα καρκινικά κύτταρα αναπτύσσουν την ικανότητα της ανεξέλεγκτης αναπαραγωγής. Ακόμη περισσότερο παράγουν τα δικά τους σήματα ανάπτυξης και παραμένουν ανεπηρέαστα από οποιοδήποτε σήμα που ενεργοποιεί και επάγει οποιονδήποτε αποπτωτικό μηχανισμό.  Οι σημαντικοί παράγοντες που ρυθμίζουν στο κύτταρο την φυσική εξέλιξή του είναι οι κυκλίνες και οι κινάσο-εξαρτώμενες κυκλίνες, όπως η πρωτεΐνη COX-2 και c-Myc. Σε περιπτώσεις καρκίνου, οι πρωτείνες αυτές μπορούν να επαχθούν, προκαλώντας έτσι την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των καρκινικών κυττάρων (59)».

Οι μελέτες των Kim JA και συνεργατών, Cha KH και συνεργατών, Hung H. και συνεργατών, Chaudhuri D και συνεργατών, Pei YX, και συνεργατών …και Weissenberger J και συνεργατών, δείχνουν ότι (60–77), «Εκτός από τις προ-αποπτωτικές επιδράσεις, τα φυτοχημικά όπως καροτενοειδή, πολύ-φαινόλες και -οργανικές ενώσεις του θείου (όπως η σουλφοραφάνη) έχουν δείξει επίσης αποτελέσματα ανάσχεσης του πολλαπλασιασμού των καρκινικών κυττάρων σε αρκετές μελέτες in vitro. Προκαλούν την ανάσχεση του κυτταρικού κύκλου σε διάφορες φάσεις του (60–77)».

Ποια είναι η επίδραση των φυτοχημικών ενώσεων στην διαμόρφωση των μη κωδικοποιημένων RNA;

Αρκετές πειραματικές μελέτες ασχολήθηκαν με την τροποποίηση της δραστικότητας των πρωτεϊνών και των μη κωδικοποιημένων RNAs (ncRNAs) από ενώσεις που προέρχονται από φυτά. Οι μελέτες αυτές έχουν δείξει ότι τα φυτοχημικά εμπλέκονται στη διαμόρφωση των επιγενετικών μηχανισμών και στη διαμόρφωση του επιγονιδιώματος (79-85).

Η μελέτη των Patil VS και συνεργατών έδειξε ότι, «οι φυτοχημικές ενώσεις συμμετέχουν στην επαγωγή της μεθυλίωσης του DNA, την τροποποιήση των ιστονών του DNA, και τη μετα-μεταγραφική ρύθμιση των γονιδίων μέσω της επιρροής στα ncRNAs, ειδικά στα mircoRNAs και μακροχρόνια στα μη-κωδικοποίημένα RNAs (78)».

Οι μελέτες των Krakowsky RHE και συνεργατών, Leivonen SK, και συνεργατών, Kala R και συνεργατών και Tilghman SL και συνεργατών περιγράφουν ότι, «Υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι τα μόρια ncRNA ρυθμίζουν τις βασικές αναπτυξιακές διαδικασίες και στα δύο επίπεδα: και στο μεταγραφικό και στο μεταφραστικό επίπεδο σε ασθενείς με καρκίνο. Τα microRNAs (miRNAs) είναι τα μικρά ενδογενή μόρια ncRNA, που κυμαίνονται σε μήκος από 20 έως 22 νουκλεοτίδια (79-82)».

Μελέτες των Thakur VS και συνεργατών και Chen Y και συνεργατών έχουν δείξει, «ότι είναι σε θέση να ρυθμίζουν την έκφραση γονιδίων μέσω της σύνδεσης στην μη μεταφραζόμενη περιοχή 5′ ή 3 ′ (5′ ή 3′ UTR) του mRNA στόχων [140, 144]. Αυτή η αλληλεπίδραση miRNA-mRNA καταστέλλει την έκφραση του γονιδίου στόχου είτε μέσω της υποβάθμισης του mRNA είτε της παρεμπόδισης της μετάφρασής του [145]. Στην παρούσα στιγμή, miRNAs ειδικότερα είναι πιθανοί βιοδείκτες για τη διάγνωση και την πρόγνωση του καρκίνου (83, 84)».

Πρόσφατη μελέτη των Hardy TM και συνεργατών παρέχει στοιχεία ότι, «τα διαιτητικά φυτοχημικά είναι σε θέση να επηρεάσουν την έκφραση πολλών διαφορετικών miRNAs με θετικό τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι αυτά τα miRNAs με τη σειρά τους διαμορφώνουν σημαντικές κυτταρικές διεργασίες που περιλαμβάνονται στην ογκογένεση και μπορεί να οδηγήσει στη μείωση της φλεγμονής, της ανάπτυξης των κυττάρων και του πολλαπλασιασμού τους, την εισβολή των κυττάρων, και την μετάσταση. Ωστόσο, απαιτούνται περισσότερες προκλινικές και κλινικές μελέτες για να διευκρινιστεί ο τρόπος με τον οποίο οι φυσικές ενώσεις επηρεάζουν τη διαδικασία καρκινογένεσης επηρεάζοντας τα επίπεδα των miRNAs (85)».

Ποια είναι τα δεδομένα των κλινικών δοκιμών για την χρήση των αντιοξειδωτικών και των φυτοχημικών ενώσεων;

Στη μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες περιγράφεται ότι, «Πραγματοποιήθηκαν έρευνες της ηλεκτρονικής βιβλιογραφίας για την επιλογή όλων των τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων κλινικών δοκιμών (RCTs) στις οποίες χορηγήθηκαν αντιοξειδωτικά σε καρκινοπαθείς μαζί με χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία. Συνολικά, 399 εκθέσεις υποβλήθηκαν σε πρωτογενή εξέταση. Τα διπλότυπα άρθρα και εκείνα που πληρούν τα κριτήρια αποκλεισμού (όχι RCT, όχι ανθρώπινες μελέτες, και καμία προφορική χορήγηση) αποκλείστηκαν. Τέλος, συμπεριλήφθηκαν 49 εκθέσεις που να πληρούν τα κριτήρια ένταξης (86)».

Ποια είναι τα δεδομένα των κλινικών δοκιμών με την παράλληλη χρήση πολυβιταμίνης και καροτενοειδών;

Η μελέτη των Al-Delaimy WK και συνεργατών κατέγραψε ότι, «Περισσότερα από 40 καροτενοειδή έχουν εντοπιστεί σε δείγματα αίματος. Το α- καροτένιο,  β- καροτένιο, η λουτεΐνη, η β- κρυπτανίνη, το λυκοπένιο και ζεαξανθίνη βρίσκονται σε υψηλότερα επίπεδα στο πλάσμα (87)».  

Οι δημοσιευμένες μελέτες των Schabath MB  και συνεργατών, Ansari MS και συνεργατών και Guttenplan JB. και συνεργατών έδειξαν, ότι, «Φαίνεται ότι διάφορα καροτενοειδή έχουν χημειοπροφυλακτικές δράσεις. Λόγω των επιδράσεων στην πρόληψη και στην επαναδραστηριοποίηση της νόσου, το λυκοπένιο έχει υιοθετηθεί και χρησιμοποιηθεί σε διάφορους τύπους καρκίνων. Το λυκοπένιο είναι επίσης ο πιο ισχυρός αναγωγέας των ελεύθερων οξειδωτικών ριζών και αναδιαμορφώνει το ανοσοποιητικό σύστημα (88-90)».

Στη μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες περιγράφουν ότι (86), «Βρήκαμε 4 δοκιμές χρησιμοποιώντας καροτενοειδή σε συνδυασμό με άλλα αντιοξειδωτικά. Μεταξύ αυτών, 3 δοκιμές διερεύνησαν τα ποσοστά επιβίωσης και ανέφεραν τόσο θετικά όσο και αρνητικά δεδομένα.

Η μελέτη που δημοσιεύθηκε από τους Bairati et al (91) έδειξε ότι η θεραπεία με β- καροτένιο σε συνδυασμό με α-τοκοφερόλη έχει τη δυνατότητα να μειώσει την εμφάνιση και τη σοβαρότητα των ανεπιθύμητων ενεργειών των ακτινοβολιών σε ασθενείς με πλακώδες καρκίνωμα της κεφαλής – τραχήλου.

Αντίθετα, οι αντιοξειδωτικές βιταμίνες μπορεί να επηρεάσουν την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, αν και αυτή η αρνητική πτυχή δεν βρέθηκε να είναι σημαντική (P = .12). Αν και δεν υπήρχε στατιστική σημασία, το ποσοστό επιβίωσης της ομάδας συμπληρωμάτων, ήταν ελαφρώς χαμηλότερο από εκείνο της ομάδας του εικονικού φαρμάκου. Αν και οι μελέτες των Bairati και συνεργατών (91) και Meyer και συνεργατών (92) ήταν ίδιες, τις έχουμε συμπεριλάβει και τις δύο επειδή οι μεταβλητές έκβασης που παρουσιάζονται σε κάθε άρθρο ήταν διαφορετικές (86)».

Σύμφωνα με την μελέτη των Fortmann SP και συνεργατών, «Η αντιοξειδωτική δράση των πολυβιταμινών υποδηλώνει ότι η επαρκής πρόσληψη αυτών των μικροθρεπτικών συστατικών θα μπορούσε να συμβάλει σε χαμηλότερο κίνδυνο νεοπλασματικών ασθενειών. Έχουν επίσης χρησιμοποιηθεί για τη μείωση του οξειδωτικού στρες κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας και ακτινοθεραπείας (93)».

Στη μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες περιγράφουν (86), τα αποτελέσματα όσον αφορά τις αντιοξειδωτικές επιδράσεις των συμπληρωμάτων, στη κλινική δοκιμή από τους Fuchs-Tarlovsky και συνεργάτες και Al-Delaimy WK και συνεργάτες  με αντιοξειδωτικά συμπληρώματα για ασθενείς με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας (94, 95).

Σύμφωνα με τους επιστήμονες οι μελέτες αυτές, «Έδειξαν ότι το β-καροτένιο, η βιταμίνη C, η βιταμίνη Ε και τα συμπληρώματα σεληνίου μείωσαν το επίπεδο των διαφόρων πρωτεϊνών και διατήρησαν υψηλότερες βαθμολογίες QOL στην παγκόσμια και γνωστική ικανότητα (χρησιμοποιώντας την ποιότητα ζωής 30 (QOL-30) και το ερωτηματολόγιο ποιότητας ζωής CX24 (QLQ-CX24)) σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο. Αυτό θα μπορούσε να οφείλετε στην μείωση των οξειδωτικών ριζών οξυγόνου που προκαλούνται από χημειοθεραπεία με cis-πλατίνη ή/και ακτινοθεραπεία (94, 95)».

Επιπλέον στη μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες περιγράφουν (86), οι επιστήμονες αναλύουν τα αποτελέσματα της μελέτης των Suhail και συνεργατών (96). Η τυχαιοποιημένη αυτή κλινική δοκιμή  έλαβε χώρα, «χρησιμοποιώντας συνδυασμούς βιταμινών, και συμπεριέλαβε υγιής εθελοντές και ασθενείς με καρκίνο του μαστού κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η χρήση βιταμίνης C και Ε θεραπεία εμπόδισε σημαντικά την βλάβη του DNA που προκαλείται χημειοθεραπεία όπως αυτή μετρήθηκε στα λεμφοκύτταρα. Δεν έδωσε στοιχεία για την επιβίωση και την ανταπόκριση στην θεραπεία (96)».

Ποια είναι τα δεδομένα των κλινικών δοκιμών με την παράλληλη χρήση συμπληρώματος Ubiquinon (Q10)

Η μελέτη των Crane FL, και συνεργατών περιγράφει ότι, «H Ubiquinone, επίσης γνωστή ως συνένζυμο Q10 (CoQ10), είναι μια λιποδιαλυτή κινόνη και είναι απαραίτητη για τη σύνθεση της 5-τριφωσφορική αδενοσίνης (ATP) (97)».

Σύμφωνα με τους Nohl H, και συνεργάτες, Premkumar VG και συνεργάτες και Overvad K, και συνεργάτες, «Η Ubiquinone διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων στην αναπνευστική αλυσίδα παραγωγής ενέργειας, και ως αντιοξειδωτικό αποτρέπει την υπεροξείδωση των λιπιδίων. Εμπλέκεται στη βέλτιστη παραγωγή ενέργειας για την ανάπτυξη και συντήρηση κυττάρων (98-100)».

Οι μελέτες των Conklin KA, Folkers K (102), και συνεργατών και Folkers K, και συνεργατών (103) αναλύουν ότι, «Το συνένζυμο Q10 είναι ένα λιπιδιοδιαλυτικό αντιοξειδωτικό που μπορεί να προστατεύσει από την δράση των ελεύθερων οξειδωτικών ριζών (ROS) τα μιτοχόνδρια, και ως ισχυρό ενδοκυτταρικό αντιοξειδωτικό, φαίνεται να αποτρέπει τη βλάβη των μιτοχονδρίων της καρδιάς. Η ανεπάρκεια σε CoQ10 είναι σημαντικά υψηλότερη σε ασθενείς με καρκίνο από ό,τι σε υγιείς πληθυσμούς (101-103)».

Στη μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες περιγράφουν ότι (86), «Βρήκαμε 5 κλινικές δοκιμές χρησιμοποιώντας μόνο CoQ10 (104-108) και 1 κλινική δοκιμή χρησιμοποιώντας ένα συνδυασμό CoQ10 και άλλες βιταμίνες (109). Τα αποτελέσματα αυτά έδειξαν κάποια αποτελεσματικότητα του CoQ10 ως επικουρική στρατηγική στη θεραπεία του καρκίνου. Από τις 6 κλινικές δοκιμές, μόνο στις 2 αναφέρθηκαν στοιχεία στην ανταπόκριση στην ανάπτυξη των όγκων και στα ποσοστά επιβίωσης. Η μελέτη των Rusciani και συνεργατών (104) έδειξε ότι, η χορήγηση της γ ιντερφερόνης α- 2b (γIFNα- 2b) σε συνδυασμό με CoQ10 για 3 χρόνια μείωσε σημαντικά τα ποσοστά μεταστάσεων μελανώματος σε ασθενείς που παρακολουθήθηκαν για 5 χρόνια σε σύγκριση με εκείνους στην ομάδα ελέγχου (104). Ο μηχανισμός με τον οποίο το συνένζυμο Q10 έδωσε αυτά τα αποτελέσματα δεν είναι σαφής».

Στη μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες περιγράφουν ότι (86), «Χημικοθεραπευτικοί παράγοντες θα μπορούσαν να έχουν επιβλαβείς επιδράσεις στην αναπνευστική αλυσίδα και στα μιτοχόνδρια, παρεμβαίνοντας στο CoQ10, κάτι που μπορεί να επίσης να οδηγήσει στην υπερφόρτωση ασβεστίου, προκαλώντας βλάβη των κυττάρων του μυοκαρδίου (110)».

Στη μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες περιγράφουν (86) ότι, οι Takimoto και συνεργάτες, Okuma και συνεργάτες, και Iarussi και συνεργάτες διερεύνησαν εάν τα συμπληρώματα CoQ10 αποτρέπουν την καρδιοτοξικότητα κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας με ανθρακυκλίνη (108-111): «Σε όλες τις 3 μελέτες, αναφέρθηκε ότι τα συμπληρώματα ήταν αποτελεσματικά στην πρόληψη της καρδιοτοξικότητας που προκαλείται από την χορήγηση ανθρακυκλίνης. Ωστόσο, υπάρχει αμφιβολία σχετικά με την ποιότητα των αποδεικτικών στοιχείων αυτών των παλαιότερων μελετών, οι οποίες έχουν μικρά μεγέθη δειγμάτων και άλλα θέματα σχεδιασμού αυτών (108-111).

Σύμφωνα με την μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες: «Τα αποτελέσματα αυτά υποδεικνύουν ότι το CoQ10 μπορεί να παρέχει κάποια προστασία από την τοξικότητα και την επιδείνωση που σχετίζεται με τη χημειοθεραπεία ή την ακτινοθεραπεία. Δεν αναφέρθηκαν ανεπιθύμητες ενέργειες που προκλήθηκαν από συμπληρώματα CoQ10 σε οποιαδήποτε κλινική δοκιμή».

Ποια είναι τα δεδομένα των κλινικών δοκιμών με την παράλληλη χρήση Φωτοχημικών και άλλων σχετικών Ουσιών;

Το α-Λιποïκό Οξύ

Σύμφωνα με την μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες: «Η χορήγηση του α- λιποϊκού οξέος έχει διερευνηθεί στη θεραπεία της διαβητικής περιφερικής και αισθητικής νευροπάθειας. Ομοίως, έχει διερευνηθεί η επίδραση του α-λιποϊκού οξέος στη περιφερική νευροπάθεια που προκαλείται από χημειοθεραπεία. Έχει επίσης προστατευτική δράση κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας μέσω της ρύθμισης των προφλεγμονωδών κυτοκινών.

Οι Guo και συνεργάτες διεξήγαγαν μια διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη για ασθενείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία με βάση την πλατίνα. Αν και μόνο το 28% των ασθενών στην ομάδα χορήγησης των συμπληρωμάτων και το 30% στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου ολοκλήρωσαν αυτή τη δοκιμή, δεν ανέφεραν σημαντικές επιδράσεις σε σχέση με το ποσοστό μείωσης του όγκου, τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής ή την τοξικότητα που προκαλείται από χημειοθεραπεία, όπως νευροτοξικότητα και πόνο. Δεν βρέθηκαν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες που προκαλούνται από συμπληρώματα. Αυτή ήταν η μόνη τυχαιοποιημένη RCT χρησιμοποιώντας α-λιποϊκό οξύ. Ως εκ τούτου, απαιτούνται περαιτέρω σχεδιασμένες κλινικές δοκιμές για το α-λιποϊκό οξύ (112-114)».

Το Ελλαγικό Οξύ

Σύμφωνα με την μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες: «Το ελλαγικό οξύ είναι μια αντιοξειδωτική ουσία που μπορεί να βρεθεί σε ορισμένα φυτά (115, 116). Είναι ένας αποτελεσματικός αντιμεταλλαξιογόνος παράγοντας και αντικαρκινικός φυτοθεραπευτικός παράγοντας που αποτρέπει τη δέσμευση καρκινογόνων ουσιών με το DNA. Μπορεί να μειώσει την διάδοση των καρκινικών κυττάρων και αναστέλλει την έναρξη του καρκίνου και τον πολλαπλασιασμό των όγκων κατά τη διάρκεια ακτινοθεραπείας και χημειοθεραπείας σε εργαστηριακές μελέτες (117).

Η ομάδα των Falsaperla και συνεργατών (118) διεξήγαγε RCT χρησιμοποιώντας ελλαγικό οξύ κατά τη διάρκεια χημειοθεραπείας για ασθενείς με ορμονικό-ανθεκτικό καρκίνο του προστάτη. Διερεύνησαν τις κλινικές αντιδράσεις και τα ποσοστά επιβίωσης.

Οι συντάκτες της μελέτης αυτής ανέφεραν ότι, «Η χορήγηση αλκαλοειδών αντικαρκινικών παραγόντων σε συνδυασμό με ελλαγικό οξύ δεν επηρέασε σημαντικά το ποσοστό επιβίωσης. Ωστόσο, τα συμπληρώματα ελλαγικού οξέος μείωσαν σημαντικά τη ουδετεροπενία που προκλήθηκε από την χημειοθεραπεία. Μια τάση στη μείωση του ειδικού προστατικό αντιγόνου του προστάτη στον ορό παρατηρήθηκε στην ομάδα συμπληρωμάτων, αλλά δεν υπήρχε σημαντική διαφορά μεταξύ κάθε ομάδας. Δεν βρέθηκαν σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες που προκλήθηκαν από συμπληρώματα ελλαγικού οξέος. Είναι πιθανό ότι το ελλαγικό οξύ μειώνει την επίδραση της τοξικότητας που προκαλούνται από χημειοθεραπεία. Ωστόσο, απαιτούνται περαιτέρω μελέτες (118).

Η κουρκουμίνη

Η κουρκουμίνη, είναι μια πολυφαινόλη που περιέχεται στο φυτό κουρκουμά, και είναι ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό, ενώ σύμφωνα με τις μελέτες των Kunnumakkara AB και συνεργατών, Aggarwal BB και συνεργατών και Ryan JL και συνεργατών: «΄Εχει αντικαρκινικές, και αντιφλεγμονώδεις επιδράσεις (119-121)».

Η κλινική μελέτη των Kanai M και συνεργατών έδειξε ότι, «Η κουρκουμίνη μείωσε την τοξικότητα της θεραπείας στον καρκίνο του παγκρέατος, αν και η διάρροια που παρατηρήθηκε ήταν μια ανεπιθύμητη ενέργεια (122)».

Οι συντάκτες της μελέτης ανασκόπησης Asuka Yasueda και συνεργάτες αναφέρουν ότι, «Σε αυτή τη μελέτη, βρήκαμε μια RCT χρησιμοποιώντας συμπληρώματα κουρκουμίνης, χωρίς αποτελέσματα σχετικά με το ποσοστό επιβίωσης ή την  κλινική ανταπόκριση.

Η κλινική μελέτη των Ryan και συνεργατών που έλαβε χώρα ως διπλή-τυφλή και ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο κλινική μελέτη (RCT) σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού, ανέφεραν ότι, «Η κουρκουμίνη μείωσε την τοξικότητα του δέρματος από την ακτινοβολία, χωρίς να προκαλεί σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες (124).

Άλλες δοκιμές δεν κατηγοριοποιήθηκαν ως RCTs (121-123).

Ποια είναι τα αποτελέσματα της μελέτης ανασκόπησης στην επιβίωση/κλινική ανταπόκριση;

Σύμφωνα με την μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες: «Σε 17 άρθρα από τα 49 (περίπου 35%) που συμπεριλήφθηκαν σε αυτή τη μελέτη, περιεγράφηκαν επιδράσεις στην επιβίωση του ασθενούς ή κλινική ανταπόκριση κατά τη χημειοθεραπεία ή/και ακτινοθεραπεία.

Σε 7 από 17 RCTs χρησιμοποιώντας συμπληρώματα μελατονίνης, 4 ανέφεραν σημαντικά αυξημένο ποσοστό επιβίωσης και 4 ανέφεραν σημαντικά αυξημένο το ποσοστό επανα-ενεργοποίησης του όγκου.

Επιπλέον, 1 δοκιμή χρησιμοποιώντας βιταμίνη Α και πολυβιταμίνες ανέφεραν σημαντικά αυξημένο ποσοστό επιβίωσης. Από την άλλη πλευρά, 2 δοκιμές που χρησιμοποιούν πολυβιταμίνες, ανέφεραν ότι δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των συμπληρωμάτων και των ομάδων ελέγχου, αν και τα ποσοστά επιβίωσης των ομάδων συμπληρωμάτων ήταν ελαφρώς χαμηλότερα από εκείνα των ομάδων ελέγχου.

Δύο δοκιμές με τη χρήση βιταμίνης E, ανέφεραν ότι δεν υπήρχε σημαντική διαφορά στην κλινική ανταπόκριση μεταξύ των ομάδων.

Επίσης, η RCT που χρησιμοποίθηκε ελλαγικό οξύ ανέφερε ότι δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων στο ποσοστό επιβίωσης και της κλινικής ανταπόκρισης.

Ομοίως, μια δοκιμή που χρησιμοποιήθηκε συμπληρώμα l-αργινίνης ανέφερε σημαντική αύξηση στην παθολογική ανταπόκριση (125).

Επίσης, μια δοκιμή με τη χρήση συμπληρωμάτων με συνδυασμό (βιταμίνες C και E και σελήνιο) ανέφερε ότι δεν υπήρχε σημαντική διαφορά στην κλινική ανταπόκριση (126).

Εκτός από τις 49 μελέτες που αναλύσαμε, οι Μuecke και συνεργάτες (128) πραγματοποίησε μια μελέτη παρακολούθησης της έκθεσής τους που δημοσιεύθηκε το 2013 (127). Ανέφεραν ότι, δεν υπήρχαν διαφορές μεταξύ των ομάδων στο ποσοστό επιβίωσης 6 ετών που χρησιμοποιούσαν συμπληρώματα σεληνίου κατά τη διάρκεια της ακτινοβολίας.

Ωστόσο, μια αρνητική επίδραση καταδείχθηκε από Μeyer και συνεργάτες (129), μελετώντας HNC ασθενείς που υποβάλλονταν σε ακτινοθεραπεία και οι οποίοι κάπνιζαν επίσης. Τα δεδομένα τους έδειξαν ότι τα συμπληρώματα α-τοκοφερόλης και β-καροτενίου μαζί με ακτινοθεραπεία αύξησαν σημαντικά την υποτροπή και τη θνησιμότητα σε ασθενείς που κάπνιζαν κατά τη διάρκεια ακτινοθεραπείας, αν και όχι σε ασθενείς που δεν καπνίζουν. Κατά την αξιολόγηση των αρνητικών αποτελεσμάτων της εν λόγω μελέτης, προτέθηκε η πιθανότητα οι διάφοροι παράγοντες να αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους» .

Ποια είναι τα αποτελέσματα που περιγράφονται στην μελέτη ανασκόπησης για την μείωση των παρενεργειών της χημειοθεραπείας;

 Σύμφωνα με την μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες: «Μεταξύ των 49 μελετών, οι 46 από αυτές εξέτασαν τη μείωση των ανεπιθύμητων ενεργειών από αντιοξειδωτικά συμπληρώματα. Σε 34 δοκιμές από αυτές, αναφέρθηκαν πιθανή μείωση των ανεπιθύμητων ενεργειών της χημειοθεραπείας ή της ακτινοθεραπείας με τη χρήση αντιοξειδωτικών συμπληρωμάτων.

Από την άλλη πλευρά, μόνο 1, χρησιμοποιώντας βιταμίνη Α, ανέφερε ότι το συμπλήρωμα, ενδεχομένως να αύξησε τις ανεπιθύμητες ενέργειες της χημειοθεραπείας.

Οι υπόλοιπες 11 μελέτες δεν παρουσίασαν καμία διαφορά στην τοξικότητα μεταξύ των ομάδων ελέγχου και των συμπληρωμάτων.

Η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία προκαλούν διάφορες ανεπιθύμητες ενέργειες, οι οποίες μπορεί εν μέρει να προκληθούν από παραγωγή ελεύθερων ριζών (ROS) όπως: η δοξορουβικίνη και άλλες ανθρακυκλίνες είναι γνωστό μπορεί να έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες και καρδιοτοξικότητα. Η cis-πλατίνη και άλλες πλατίνες ως  ανεπιθύμητες ενέργειες την νεφροτοξικότητα, την ωτοτοξικότητα και την περιφερική νευροπάθεια, ενώ οι αλκυλικοί παράγοντες την βλάβη του DNA των κυττάρων. Η καρκινογένεση μπορεί επίσης να προκύψει ως αποτέλεσμα τραυματισμών ιστών ή οργάνων (130-136).

Μια σημαντική ανακούφιση στην τοξικότητα που προκαλείται από την χημειοθεραπεία αναφέρθηκε σε πολλές δοκιμές χρησιμοποιώντας διάφορα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα. Ωστόσο, μεταξύ των δοκιμών στις οποίες χρησιμοποιήθηκε ο ίδιος συνδυασμός χημειοθεραπευτικού παράγοντα και αντιοξειδωτικού, ορισμένοι ανέφεραν αποτελεσματικότητα, ενώ άλλες όχι. Αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι εξαρτάται από τη δοσολογία και / ή το υπόβαθρο του ασθενούς και όχι από την διαφορά κλίμακας των δοκιμών».

Ποια είναι τα αποτελέσματα που περιγράφονται στην μελέτη ανασκόπησης για την μείωση των παρενεργειών της ακτινοθεραπείας;

Σύμφωνα με την μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες: «Συνολικά, ερευνήθηκαν 19 δοκιμές για την πρόληψη της ακτινοτοξικότητας, οι οποίες στόχευαν συγκεκριμένα στη μείωση της τοξικότητας που επηρεάζει τον βλεννογόνο, το δέρμα, τους σιελογόνους αδένες και τη γεύση.

Τέσσερις από τις 19 δοκιμές δεν ανέφεραν σημαντικές διαφορές στην τοξικότητα μεταξύ των ομάδων.

Αντιοξειδωτικά συμπληρώματα όπως η βιταμίνη Ε, συνδυασμός πολυβιταμινών, πολυφαινόλες, και ο ψευδάργυρος, ήταν αποτελεσματικά στην πρόληψη των παρενεργειών της ακτινοβολίας που προκαλείται από την τοξικότητα στο δέρμα, στους βλεννογόνους και στους σιελογόνους αδένες (137-148)».

Η κλινική χρήση των αντιοξειδωτικών  συμπληρωμάτων

Σύμφωνα με την μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας που δημοσιεύθηκε από τους Asuka Yasueda και συνεργάτες αναλύουν ότι: «Για να εξεταστεί η λειτουργικότητα και η ασφάλεια των αντιοξειδωτικών σε παθολογικές καταστάσεις και στη θεραπεία του καρκίνου, οι κλινικές δοκιμές θα πρέπει να εκτελούνται με ένα μόνο σχήμα, και σε ένα μόνο είδος καρκίνου, και μόνο με ένα αντιοξειδωτικό. Μόνο τέτοιες έρευνες θα περιέγραφαν επαρκώς την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της χρήσης των αντιοξειδωτικών κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Ωστόσο, στην έρευνά μας, μόνο 2 δοκιμές πληρούσαν αυτές τις συνθήκες και ανέφεραν ποσοστό επιβίωσης ή την ανταπόκριση στην θεραπεία. Ομοίως, μόνο 5 δοκιμές που πληρούσαν αυτές τις συνθήκες, ανέφεραν επιδράσεις στην τοξικότητα που προκαλείται από την  χημειοθεραπεία ή την ακτινοθεραπεία. Ως εκ τούτου, δεν είμαστε σε θέση να κρίνουμε την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια των αντιοξειδωτικών οριστικά».

Οι επιστήμονες συνεχίζουν περιγράφοντας ότι, «Χρησιμοποιώντας πειράματα σε ζώα σε αντίθεση με άλλες μελέτες, στη μελέτη των Chandel και Tuveson περιγράφουν ότι, τα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα θα πρέπει να χρησιμοποιούνται προσεκτικά σε ασθενείς με καρκίνο που υποβάλλονται σε ταυτόχρονη θεραπεία κατά του καρκίνου (149)».

Σύμφωνα με την μελέτη ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας από τον Mohamad Assi (150): «Οι βιολογικές λειτουργίες που λαμβάνουν χώρα από τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου (ROS) φαίνεται να εξαρτάται από το στάδιο του όγκου.

Στα πρώιμα στάδια του καρκίνου, ειδικά στο μελάνωμα, στον καρκίνο των ωοθηκών και στον καρκίνο του μαστού, οι ROS συνδέονται με μείωση της αντιοξειδωτικής άμυνας. Η επακόλουθη συσσώρευση ενδοκυτταρικά ελευθέρων ριζών οξυγόνου (ROS), οδηγεί σε οξειδωτική βλάβη του DNA και μεταλλάξεις σε πρωτο-ογκογονίδια και στα ογκοκατασταλτικά γονίδια, κάτι που οδηγεί στην προώθηση και ανάπτυξη του καρκίνου.

Συστηματικές μελέτες ανασκόπησης και μελέτες μετα-ανάλυσης είναι ακόμα απαραίτητες για να επιβεβαιωθεί ότι, η μείωση της αντιοξειδωτικής δράσης εμφανίζεται με γενικό τρόπο κατά την έναρξη των διαφορετικών τύπων καρκίνου (150).

 Σε μεταγενέστερα στάδια, όταν ο καρκίνος αποκτά ένα κακοήθη και επεμβατικό φαινότυπο, η δράση των αντιοξειδωτικών ενζύμων και η ενδοκυτταρική ποσότητα των ενζύμων NADPH και γλουταθειόνης (GSH) αυξάνεται, με σκοπό να περιορίσουν την οξειδωτική βλάβη που προκαλείται από την υπερβολική παραγωγή ROS.

Έτσι, τα αντιοξειδωτικά στα τελευταία στάδια του καρκίνου είναι πιθανό να βοηθήσουν τα καρκινικά κύτταρα στη διαφυγή της επίδρασης των ROS που προκαλείται από οξειδωτικές προσβολές και απόπτωση.

Αυτές οι μοριακές εξηγήσεις είναι σύμφωνες με την τρέχουσα βιβλιογραφία, υποδεικνύοντας ότι τα αντιοξειδωτικά πρέπει να αποφεύγονται σε ασθενείς με προχωρημένα στάδια καρκίνου που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία.

Μετά την ολοκλήρωση των αντικαρκινικών θεραπειών, η διατροφική υποστήριξη θα μπορούσε να είναι χρήσιμη για ασθενείς με συστηματικές ελλείψεις για την ανακούφιση συμπτωμάτων όπως βλεννογονίτιδα, ίνωση, νεφροτοξικότητα και ωτοτοξικότητα (150, 152).

Οι συντάκτες της μελέτης ανασκόπησης Asuka Yasueda και συνεργάτες επισημαίνουν δε ότι, «Εάν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε τα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα ως συμπληρωματική αγωγή για ασθενείς με καρκίνο, απαιτούνται περαιτέρω έρευνες για κάθε συνδυασμό καρκίνου, συμπλήρωμα διατροφής, και θεραπείας.

Θα πρέπει, επίσης, να αποφεύγεται η μη επιτηρούμενη χρήση συμπληρωμάτων (151)».

Οι συντάκτες της παραπάνω μελέτης ανασκόπησης της διεθνούς βιβλιογραφίας καταλήγουν ότι, «Αν και υπάρχουν πολλές απόψεις σχετικά με τους κινδύνους ή τα οφέλη των αντιοξειδωτικών συμπληρωμάτων, από τα μέχρι τώρα συμπεράσματα, που βασίζονται στην παρούσα έρευνα, είναι ότι είναι δύσκολο να αποδειχθεί οριστικά ότι τα αντιοξειδωτικά βελτιώνουν την τοξικότητα από την θεραπευτική προσέγγιση αλλά επίσης και ότι δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι η χρήση των αντιοξειδωτικών συμπληρωμάτων προκαλούν βλάβη όταν χρησιμοποιούνται παράλληλα με τη θεραπεία του καρκίνου, εκτός από τους καπνιστές που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία (152).

Βιβλιογραφία

  1. Asuka Yasueda, BA, Hayato Urushima, and Toshinori Ito, Efficacy and Interaction of Antioxidant Supplements as Adjuvant Therapy in Cancer Treatment: A Systematic Review, Integrative Cancer Therapies 2016, Vol. 15(1) 17–39, DOI: 10.1177/1534735415610427
  2. International Agency For Research On Cancer, World Health Organization. GLOBOCAN 2012: Estimated Cancer Incidence, Mortality and Prevalence Worldwide in 2012. http://globocan.iarc.fr/Pages/fact_sheets_cancer.aspx
  3. A. Kapinova, P. Kubatka, O. Golubnitschaj, M. Kello, P. Zubor, P. Solar and M. Pec, Dietary phytochemicals in breast cancer research: anticancer effects and potential utility for effective chemoprevention, Kapinova et al. Environmental Health and Preventive Medicine (2018) 23:36, https://doi.org/10.1186/s12199-018-0724-1
  4. , Vijayalekshmi RV, Sung B. Targeting inflammatory pathways for prevention and therapy of cancer: short-term friend, long-term foe. Clin Cancer Res. 2009;15:425–30. https://doi.org/10.1158/1078-0432.CCR-08-0149.
  5. Tanaka T, Sugie S. Inhibition of colon carcinogenesis by dietary nonnutritive compounds. J Toxicol Pathol. 2007;20: 215–35.
  6. Suhr Y., Molecular mechanisms of chemopreventive effects of selected dietary and medicinal phenolic substances. Mutat Res. 1999;428:305–27.
  7. Pan-cancer analysis of whole genomes, The ICGC/TCGA Pan-Cancer Analysis of Whole Genomes Consortium, https://doi.org/10.1038/s41586-020-1969-6
  8. , Van Kuiken ME, Iyer LH, Harikumar KB, Sung B. Molecular targets of nutraceuticals derived from dietary spices: potential role in suppression of inflammation and tumorigenesis. Exp Biol Med (Maywood). 2009;234: 825–49. https://doi.org/10.3181/0902-MR-78
  9. Golubnitschaja O., Cell cycle checkpoints: the role and evaluation for early diagnosis of senescence, cardiovascular, cancer, and neurodegenerative diseases. Amino Acids. 2007;32:359–71. https://doi.org/10.1007/s00726-006-0473-0
  10. Cebioglu M, Schild H, Golubnitschaja O., Cancer predisposition in diabetic patients: risk assessment and targeted preventive measures. In: Mozaffari M, editor. New strategies to advance pre/diabetes care: integrative approach by PPPM. Dordrech Heidelberg New York London: Springer; 2013. p. 355–70. ISBN 978-94-007-5970-1.
  11. Golubnitschaja O, Debald M, Yeghiazaryan K, Kuhn W, Pešta M, Costigliola V, Grech G. Breast cancer epidemic in the early 21st century: evaluation of risk factors, cumulative questionnaires and recommendations for preventive measures. Tumor Biol. 2016;37(10):12941–57. https://doi.org/10.1007/s13277-016-5168-x
  12. Liu RH. Dietary bioactive compounds and their health implications. J Food Sci. 2013;78: 18–28. https://doi.org/10.1111/1750-3841.12101
  13. Magalova T. Nutrition and female breast tumors. Bratisl Lek Listy. 1999;100: 503–14. 11. Yadav VR, Prasad S, Sung B, Aggarwal BB. The role of chalcones in suppression of NF-KB-mediated inflammation and cancer. Int immunopharmacol. 2011;11: 295–309. https://doi.org/10.1016/j.intimp.2010.12.006
  14. Block G, Patterson B, Sugar A. Fruit, vegetables and cancer prevention: a review of the epidemiological evidence. Nutr Cancer. 1992; 18:1–29.
  15. Pablo Pe´rez-Martınez, Dimitri P. Mikhailidis, Vasilios G. Athyros, Monica Bullo, Patrick Couture, Marıa I. Covas, Lawrence de Koning, Javier Delgado-Lista, Andre´s Dıaz-Lopez, Christian A. Drevon, Ramon Estruch, Katherine Esposito, Montserrat Fito, Marta Garaulet, Dario Giugliano, Antonio Garcıa-Rıos, Niki Katsiki, Genovefa Kolovou, Benoıt Lamarche, Maria Ida Maiorino, Guillermo Mena-Sanchez, Araceli Mu~noz-Garach, Dragana Nikolic, Jose´ M. Ordovas, Francisco Pe´rez-Jime´nez, Manfredi Rizzo, Jordi Salas-Salvado, Helmut Schro¨ der, Francisco J. Tinahones, Rafael de la Torre, Ben van Ommen, Suzan Wopereis, Emilio Ros*, and Jose´ Lopez-Miranda, Lifestyle recommendations for the prevention and management of metabolic syndrome: an international panel recommendation, Nutrition ReviewsVR Vol. 75(5):307–326 doi: 10.1093/nutrit/nux014
  16. Surh YJ. Cancer chemoprevention with dietary phytochemicals. Nat Rev Cancer. 2003;3: 768–80.
  17. Liu RH. Potential synergy of phytochemicals in cancer prevention mechanism of action. J Nutr. 2004;134: 3479–85.
  18. , González-Vallinas M, González-Castejón M, Rodríguez-Casado A, Ramírez deMolina A. Dietary phytochemicals in cancer prevention and therapy: a complementary approach with promising perspectives. Nutr Rev. 2013;71:585–99. https://doi.org/10.1111/nure.12051
  19. , Snyder DC. Phytochemicals and cancer risk: a review of the epidemiological evidence. Nutr Clin Pract. 2012;27:599–612. https://doi.org/10.1177/0884533612456043
  20. , Simko V. Recent data on Mediterranean diet, cardiovascular disease, cancer, diabetes and life expectancy. Bratisl Lek Listy. 2015; 116:346–8.
  21. Vegetarian diets, chronic diseases and longevity. Bratisl Lek Listy. 2008;109:463–6.
  22. , Chmelarova A. The risk of cancer in relationship to diet. Bratisl Lek Listy. 2008;109:320–3.
  23. Chemoprevention of cancer. Bratisl Lek Listy. 1996; 97:19–23.
  24. , Allavena P, Sica A, Balkwill F. Cancer-related inflammation. Nature. 2008;454: 436–44. https://doi.org/10.1038/nature07205
  25. , Johansson M, Coussens LM. Immune cells as mediators of solid tumor metastasis. Cancer Metastasis Rev. 2008;27: 11–8.
  26. Grivennikov SI, Karin M. Inflammation and oncogenesis: a vicious connection. Curr Opin Genet Dev. 2010;20: 65–71. https://doi.org/10.1016/j.gde.2009.11.004.
  27. Yu H, Kortylewski M, Pardoll D. Crosstalk between cancer and immune cells: role of STAT3 in the tumour microenvironment. Nat Rev Immunol. 2007;7: 41–51.
  28. Karin M, Greten FR. NF-κB: linking inflammation and immunity to cancer development and progression. Nat Rev Immunol. 2005;5: 749–59.
  29. , Perez-G M, Rivas MD, Zamorano J. Kaempferol inhibits IL-4-induced STAT6 activation by specifically targeting JAK3. J Immunol. 2007; 179:3881–7.
  30. , Wall BA, Wang S, Namkoong J, Martino JJ, Suh J, et al. Curcumin downregulates the constitutive activity of NF-kappaB and induces apoptosis in novel mouse melanoma cells. Melanoma Res. 2007;17: 274–83.
  31. , Choi CH, Bark H, Son HY, Park HH, Lee S, et al. Quercetin inhibits expression of inflammatory cytokines through attenuation of NF-kappaB and p38 MAPK in HMC-1 human mast cell line. Inflamm Res. 2007;56: 210–5.
  32. , Samojedny A, Paul M, Pietsz G, Wilczok T. Effect of apigenin, kaempferol and resveratrol on the expression of interleukin-1beta and tumor necrosis factor-alpha genes in J774.2 macrophages. Pharmacol Rep. 2005;57: 390–4.
  33. , Shen G, Chen C, Gélinas C, Kong AN. Suppression of NF-kappaB and NF-kappaB-regulated gene expression by sulforaphane and PEITC through IkappaBalpha, IKK pathway in human prostate cancer PC-3 cells. Oncogene. 2005;24: 4486–95.
  34. , Lahav M, Sakhnini E, Barshack I, Fidder HH, Avidan B, et al. Allicin inhibits spontaneous and TNF-alpha induced secretion of proinflammatory cytokines and chemokines from intestinal epithelial cells. Clin Nutr. 2004;23: 1199–208.
  35. , Majumdar S, Banerjee S, Aggarwal BB. Ursolic acid inhibits nuclear factor-kappaB activation induced by carcinogenic agents through suppression of IkappaBalpha kinase and p65 phosphorylation: correlation with down-regulation of cyclooxygenase 2, matrix metalloproteinase 9, and cyclin D1. Cancer Res. 2003;63: 4375–83.
  36. , Yang D, Lippman ME. Targeting Bcl-2 and Bcl-XL with nonpeptidic small-molecule antagonists. Sem Oncol. 2003;30: 133–42.
  37. Yoon H, Liu RH. Effect of selected phytochemicals and apple extracts on NF-κB activation in human breast cancer MCF-7 cells. J Agric Food Chem. 2007;55: 3167–73.
  38. , Bueso-Ramos C, Aggarwal BB. Suppression of 7,12-dimethylbenz(a)anthraceneinduced mammary carcinogenesis in rats by resveratrol: role of nuclear factor-kappaB, cyclooxygenase 2, and matrix metalloprotease 9. Cancer Research. 2002;62: 4945–54.
  39. , Sue E, Bhardwaj P, Du B, Hudis CA, Giri D, et al. Dietary polyphenols suppress elevated levels of proinflammatory mediators and aromatase in the mammary gland of obese mice. Cancer Prev Res (Phila). 2013;6: 886–97. https://doi.org/10.1158/1940-6207.CAPR-13-0140
  40. Elmore S., Apoptosis: a review of programmed cell death. Toxicol Pathol. 2007;35: 495–516.
  41. , Hwang CHJ, Song SY, Jung YY, Yun HM, Sok CH, et al. Anti-cancer effect of tectochrysin in NSCLC cells through overexpression of death receptor and inactivation of STAT3. Cancer Lett. 2014;353:95–103. https://doi.org/10.1016/j.canlet.2014.07.007.
  42. , Rupasinghe HP. Flavonoid-enriched apple fraction AF4 induces cell cycle arrest, DNA topoisomerase II inhibition, and apoptosis in human liver cancer HepG2 cells. Nutr Cancer. 2014;66: 1237–46. https://doi.org/10.1080/01635581.2014.951733
  43. , Park HS, Kim JA, Hong GE, Nagappan A, Park KI, et al. Flavonoids identified from Korean Scutellaria baicalensis induce apoptosis by ROS generation and caspase activation on human fibrosarcoma cells. Am J Chinese Med. 2014;42:465–83. https://doi.org/10.1142/S0192415X14500311
  44. , Jenabi JM, Liu XF, Reynolds CP, Triche TJ, Sorensen PH. Inhibition of the insulin-like growth factor I receptor by epigallocatechin gallate blocks proliferation and induces the death of Ewing tumor cells. Mol Cancer Ther. 2010;9: 1396–407. https://doi.org/10.1158/1535-7163.MCT-09-0604
  45. , Lu CC, Yang JS, et al. Berberine induced apoptosis via promoting the expression of caspase-8, -9 and -3, apoptosis-inducing factor and endonuclease G in SCC-4 human tongue squamous carcinoma cancer cells. Anticancer Res. 2009;29:4063–70.
  46. , Yao L, Ruan K, Song G, Mao Y, Bao S. Genistein induces G2/M cell cycle arrest and apoptosis of human ovarian cancer cells via activation of DNA damage checkpoint pathways. Cell Biol Int. 2009;33:1237–44. https://doi.org/10.1016/j.cellbi.2009.08.011
  47. , Liu Y, Wang L, He J, Zhang H, Chen X, et al. Gambogic acid induces apoptosis by regulating the expression of Bax and Bcl-2 and enhancing caspase-3 activity in human malignant melanoma A375 cells. Int J Dermatol. 2009;48:186–92. https://doi.org/10.1111/j.1365-4632.2009.03946.x
  48. , Kim GY, Lee WH, Choi YH. Sanguinarine, a benzophenanthridine alkaloid, induces apoptosis in MDA-MB-231 human breast carcinoma cells through a reactive oxygen species-mediated mitochondrial pathway. Chemotherapy. 2008; 54:279–87. https://doi.org/10.1159/000149719
  49. Moon DO, Rhu CH, Choi BT, Lee WH, Kim GY, et al. Beta-sitosterol induces anti-proliferation and apoptosis in human leukemic U937 cells through activation of caspase-3 and induction of Bax/Bcl-2 ratio. Biol Pharm Bull. 2007;30:1317–23.
  50. Chen Q, Sarva K, Siddiqui I, Srivastava RK. Curcumin enhances the apoptosis-inducing potential of TRAIL in prostate cancer cells: molecular mechanisms of apoptosis, migration and angiogenesis. J Mol Signal. 2007a; 2:10. https://doi.org/10.1186/1750-2187-2-10
  51. , Srivastava RK. Involvement of Bcl-2 family members, phosphatidylinositol 3’-kinase/AKT and mitochondrial p53 in curcumin (diferuloylmethane)-induced apoptosis in prostate cancer. Int J Oncol. 2007b; 30:905–18.
  52. Asai A, Nagao A. Neoxanthin and fucoxanthin induce apoptosis in PC-3 human prostate cancer cells. Cancer Lett. 2005;220: 75–84.
  53. Sapala K, Zunino SJ. Carnosol-induced apoptosis and downregulation of Bcl-2 in B-lineage leukemia cells. Cancer Lett. 2001; 170:33–9.
  54. Adrain C, Martin SJ. Executioner caspase-3, -6, and -7 perform distinct, non-redundant roles during the demolition phase of apoptosis. J Biol Chem. 2001;276: 7320–6.
  55. Prince M, Landry GM, Kha V, Kleiner HE. Pro-apoptotic effects of 1′-acetoxychavicol acetate in human breast carcinoma cells. Toxicology Letters. 2007; 173:151–60.
  56. Sobolewski MD, Davidson NE. Sulforaphane induces cell type-specific apoptosis in human breast cancer cell lines. Mol Cancer Ther. 2007;6: 1013–21.
  57. Mccormack D, Mcdonald D, McFadden D. Pterostilbene induces mitochondrially derived apoptosis in breast cancer cells in vitro. J Surg Res. 2013;180: 208–15. https://doi.org/10.1016/j.jss.2012.04.027
  58. Orazizadeh M, Niazvand F, Abbaspour MR, Mansouri E, Khodadadi A. Quercetin induces apoptosis and necroptosis in MCF-7 breast cancer cells. Bratisl Lek Listy. 2017; 118:123–8.
  59. Hanahan D, Weinberg RA. The hallmarks of cancer. Cell. 2000;100: 57–70.
  60. , Kim DH, Hossain MA, Kim MY, Sung B, Yoon JH, et al. HS-1793, a resveratrol analogue, induces cell cycle arrest and apoptotic cell death in human breast cancer cells. Int J Oncol. 2014;44:473–80. https://doi.org/10.3892/ijo.2013.2207
  61. , Koo SY, Lee DU. Antiproliferative effects of carotenoids extracted from Chlorella ellipsoidea and Chlorella vulgaris on human colon cancer cells. J Agric Food Chem. 2008;56:10521–6. https://doi.org/10.1021/jf802111x
  62. Dietary quercetin inhibits proliferation of lung carcinoma cells. Forum Nutr. 2007;60:146–57.
  63. Orsulic S, Ashok BT. Antiproliferative activity of sulforaphane in Akt-overexpressing ovarian cancer cells. Mol Cancer Ther. 2007;6:334–45. https://doi.org/10.1158/1535-7163.MCT-06-0404
  64. Heng ZC, Duan GC, Wang MC. The mechanisms and effects of lutein on inducing the cell differentiation of human esophagus cancer EC9706. Sichuan Da Xue Xue Bao Yi Xue Ban. 2007;38:629–32.
  65. Shukla S, Maclennan GT, Flask CA, Fu P, Mishra A, Resnick MI, et al. Blockade of beta-catenin signaling by plant flavonoid apigenin suppresses prostate carcinogenesis in TRAMP mice. Cancer Res. 2007;67:6925–35.
  66. Wiseman DA, Werner SR, Crowell PL. Cell cycle arrest by the isoprenoids perillyl alcohol, geraniol, and farnesol is mediated by p21(Cip1) and p27(Kip1)  in human pancreatic adenocarcinoma cells. J Pharmacol Exp Ther. 2007;320: 1163–70.
  67. Palozza P, Serini S, Maggiano N, Angelini M, Boninsegna A, Di Nicuolo F, et al. Induction of cell cycle arrest and apoptosis in human colon adenocarcinoma cell lines by beta-carotene through down-regulation of cyclin A and Bcl-2 family proteins. Carcinogenesis. 2002;23: 11–8.
  68. Yokota T, Matsuzaki Y, Koyama M, Hitomi T, Kawanaka M, Enoki-Konishi M, et al. Sesamin, a lignan of sesame, down-regulates cyclin D1 proteinexpression in human tumor cells. Cancer Sci. 2007;98: 1447–53.
  69. Awad AB, Williams H, Fink CS. Phytosterols reduce in vitro metastatic ability of MDA-MB-231 human breast cancer cells. Nutr Cancer. 2001;40: 157–64.
  70. Escribano J, Alonso GL, Coca-Prados M, Fernandez JA. Crocin, safranal and picrocrocin from saffron (Crocus sativus L.) inhibit the growth of human cancer cells in vitro. Cancer Lett. 1996;100: 23–30.
  71. Pagliacci MC, Smacchia M, Migliorati G, Grignani F, Riccardi C, Nicoletti I. Growth-inhibitory effects of the natural phyto-oestrogen genistein in MCF-7 human breast cancer cells. Eur J Cancer. 1994;30A:1675–82.
  72. Liu Z, Liu Q, Xu B, Wu J, Guo C, Zhu F, et al. Berberine induces p53-dependent cell cycle arrest and apoptosis of human osteosarcoma cells by inflicting DNA damage. Mutat Res. 2009;662:75–83. https://doi.org/10.1016/j.mrfmmm.2008.12.009
  73. Murillo G, Peng X, Torres KE, Mehta RG. Deguelin inhibits growth of breast cancer cells by modulating the expression of key members of the Wnt signaling pathway. Cancer Prev Res (Phila). 2009;2: 942–50. https://doi.org/101158/1940-6207.CAPR-08-0232
  74. Chen ZT, Tao ZZ, Chen SM, Chen C, Li F, Xiao BK. Indole-3-carbinol inhibits nasopharyngeal carcinoma growth through cell cycle arrest in vivo and in vitro. Plos One. 2013;8: e82288.  https://doi.org/10.1371/journal.pone.0082288
  75. Tomasin R, Cintra Gomes-Marecondes MC. Oral administration of Aloe vera and honey reduces walker tumour growth by decreasing cell proliferation and increasing apoptosis in tumour tissue. Phytother Res. 2011;25:619–23. https://doi.org/10.1002/ptr.3293
  76. Ganapathy S, Chen Q, Singh KP, Shankar S, Srivastava RK. Resveratrol enhances antitumor activity of TRAIL in prostate cancer xenografts through activation of FOXO transcription factor. Plos One. 2010;5:e15627.
  77. Priester M, Bernreuther C, Rakel S, Glatzel M, Seifert V, et al. Dietary curcumin attenuates glioma growth in a syngeneic mouse model by inhibition of the JAK1, 2/STAT3 signaling pathway. Clin Cancer Ras. 2010;
  78. Patil VS, Zhou R, Rana TM. Gene regulation by non-coding RNAs. Crit Rev Biochem Mol Biol. 2014;49(1):16–32.
  79. 79.              Krakowsky RHE, Tollefsbol TO. Impact of nutrition on non-coding RNA epigenetics in breast and gynecological cancer. Front Nutr. 2015;2:16. https://doi.org/10.3389/fnut.2015.00016
  80. 80.              Leivonen SK, Sahlberg KK, Mäkelä R, Due EU, Kallioniemi O, Børresen-Dale AL, et al. High-throughput screens identify microRNAs essential for HER2 positive breast cancer cell growth. Mol Oncol. 2014;8: 93–104. https://doi.org/10.1016/j.molonc.2013.10.001
  81. 81.              Kala R, Peek GW, Hardy TM, Tollefsbol TO. MicroRNAs: an emerging science in cancer epigenetics. J Clin Bioinform. 2013;3:6. https://doi.org/10.1186/2043-9113-3-6
  82. Rhodes LV, Bratton MR, Carriere P, Preyan LC, Boue SM, et al. Phytoalexins, miRNAs and breast cancer: a review of phytochemicalmediated miRNA regulation in breast cancer. J Health Care Poor Underserved. 2013;24:36–46. https://doi.org/10.1353/hpu.2013.0036
  83. Thakur VS, Deb G, Babcook MA, Gupta S. Plant phytochemicals as epigenetic modulators: role in cancer chemoprevention. AAPS J. 2014;16:151–63. https://doi.org/10.1208/s12248-013-9548-5
  84. Chen Y, Gao DY, Huang L. In vivo delivery of miRNAs for cancer therapy: challenges and strategies. Adv Drug Deliv Rev. 2015;81:128–41. https://doi.org/10.1016/j.addr.2014.05.009
  85. Hardy TM, Tollefsbol TO. Epigenetic diet: impact on the epigenome and cancer. Epigenomics. 2011;3:503–18. https://doi.org/10.2217/epi.11.71
  86. Asuka Yasueda, BA, Hayato Urushima, and Toshinori Ito, Efficacy and Interaction of Antioxidant Supplements as Adjuvant Therapy in Cancer Treatment: A Systematic Review, Integrative Cancer Therapies, DOI: 10.1177/1534735415610427
  87. Al-Delaimy WK, Ferrari P, Slimani N, et al. Plasma carotenoids as biomarkers of intake of fruits and vegetables: individual-level correlations in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC). Eur J Clin Nutr. 2005;59: 1387-1396.
  88. , Grossman HB, Delclos GL, et al. Dietary carotenoids and genetic instability modify bladder cancer risk. J Nutr. 2004; 134:3362-3369.
  89. , Gupta NP. Lycopene: a novel drug therapy in hormone refractory metastatic prostate cancer. Urol Oncol. 2004;22: 415-420.
  90. , Chen M, Kosinska W, Thompson S, Zhao Z, Cohen LA. Effects of a lycopene-rich diet on spontaneous and benzo[a]pyrene-induced mutagenesis in prostate, colon and lungs of the lacZ mouse. Cancer Lett. 2001; 164:1-6.
  91. Bairati I, Meyer F, Gelinas M, et al. Randomized trial of antioxidant vitamins to prevent acute adverse effects of radiation therapy in head and neck cancer patients. J Clin Oncol. 2005; 23:5805-5813.
  92. Meyer F, Bairati I, Fortin A, et al. Interaction between antioxidant vitamin supplementation and cigarette smoking during radiation therapy in relation to long-term effects on recurrence and mortality: a randomized trial among head and neck cancer patients. Int J Cancer. 2008;122:1679-1683.
  93. Fortmann SP, Burda BU, Senger CA, et al. Vitamin and mineral supplements in the primary prevention of cardiovascular disease and cancer: an updated systematic evidence review for the U.S. Preventive Services Task Force. Ann Intern Med. 2013; 159:824-834.
  94. Fuchs-Tarlovsky V, Bejarano-Rosales M, Gutierrez-Salmean G, Casillas MA, Lopez-Alvarenga JC, Ceballos-Reyes GM. Effect of antioxidant supplementation over oxidative stress and quality of life in cervical cancer. Nutr Hosp. 2011;26: 819-826.
  95. Al-Delaimy WK, Ferrari P, Slimani N, et al. Plasma carotenoids as biomarkers of intake of fruits and vegetables: individual-level correlations in the  European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC). Eur J Clin Nutr. 2005;59:1387-1396.
  96. Suhail N, Bilal N, Khan HY, et al. Effect of vitamins C and E on antioxidant status of breast-cancer patients undergoing chemotherapy. J Clin Pharm Ther. 2012;37:22-26.
  97. Crane FL, Sun IL, Sun EE. The essential functions of coenzyme Q. Clin Investig. 1993;71(8, suppl): S55-S59.
  98. Nohl H, Gille L, Kozlov AV. Critical aspects of the antioxidant function of coenzyme Q in biomembranes. Biofactors. 1999;9: 155-161.
  99. Premkumar VG, Yuvaraj S, Sathish S, Shanthi P, Sachdanandam P. Anti-angiogenic potential of coenzyme Q10, riboflavin and niacin in breast cancer patients undergoing  tamoxifen therapy. Vascul Pharmacol. 2008;48:191-201.  
  100. Overvad K, Diamant B, Holm L, Holmer G, Mortensen SA, Stender S. Coenzyme Q10 in health and disease. Eur J Clin  Nutr. 1999;53:764-770 
  101. Greenlee H, Shaw J, Lau YK, Naini A, Maurer M. Lack of effect of coenzyme q10 on doxorubicin cytotoxicity in breast cancer cell cultures. Integr Cancer Ther. 2012;11:243-250.
  102. Conklin KA. Coenzyme q10 for prevention of anthracyclineinduced cardiotoxicity. Integr Cancer Ther. 2005;4:110-130. 21. Folkers K, Osterborg A, Nylander M, Morita M, Mellstedt H. Activities of vitamin Q10 in animal models and a serious deficiency in patients with cancer. Biochem Biophys Res Commun. 1997;234:296-299.
  103. Folkers K, Shizukuishi S, Takemura K, et al. Increase in levels of IgG in serum of patients treated with coenzyme Q10. Res Commun Chem Pathol Pharmacol. 1982;38:335-338.
  104. Rusciani L, Proietti I, Paradisi A, et al. Recombinant interferon alpha-2b and coenzyme Q10 as a postsurgical adjuvant therapy for melanoma: a 3-year trial with recombinant interferon-alpha and 5-year follow-up. Melanoma Res. 2007;17: 177-183.
  105. Akihama T, Nakamoto Y, Shindo T, Nakayama Y, Miura A. Protective effects of coenzyme Q10 on the adverse reactions of anthracycline antibiotics: using double blind method— with special reference to hair loss. Gan To Kagaku Ryoho. 1983;10:2125-2129.
  106. Okuma K, Furuta I, Ota K. Protective effect of coenzyme Q10 in cardiotoxicity induced by adriamycin. Gan To Kagaku Ryoho. 1984;11: 502-508.
  107. Takimoto M, Sakurai T, Kodama K, et al. Protective effect of CoQ 10 administration on cardial toxicity in FAC therapy. Gan To Kagaku Ryoho. 1982;9: 116-121.
  108. Iarussi D, Auricchio U, Agretto A, et al. Protective effect of coenzyme Q10 on anthracyclines cardiotoxicity: control study in children with acute lymphoblastic leukemia and non-Hodgkin lymphoma. Mol Aspects Med. 1994;15(suppl): S207-S212.
  109. Lesser GJ, Case D, Stark N, et al. A randomized, double-blind, placebo-controlled study of oral coenzyme Q10 to relieve self-reported treatment-related fatigue in newly diagnosed patients with breast cancer. J Support Oncol. 2013;11(1): 31-42.
  110. Myers CE, McGuire WP, Liss RH, Ifrim I, Grotzinger K, Young RC. Adriamycin: the role of lipid peroxidation in cardiac toxicity and tumor response. Science. 1977;197: 165-167.
  111. Tsubaki K, Horiuchi A, Kitani T, et al. Investigation of the preventive effect of CoQ10 against the side-effects of anthracycline antineoplastic agents. Gan To Kagaku Ryoho. 1984;11: 1420-1427.
  112. Ibrahimpasic K. Alpha lipoic acid and glycaemic control in diabetic neuropathies at type 2 diabetes treatment. Med Arch. 2013; 67:7-9.
  113. Guo Y, Jones D, Palmer JL, et al. Oral alpha-lipoic acid to prevent chemotherapy-induced peripheral neuropathy: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Support Care Cancer. 2014;22: 1223-1231.
  114. Kim J, Cho HJ, Sagong B, et al. Alpha-lipoic acid protects against cisplatin-induced ototoxicity via the regulation of MAPKs and proinflammatory cytokines. Biochem Biophys Res Commun. 2014;449: 183-189.
  115. Ertam I, Mutlu B, Unal I, Alper S, Kivcak B, Ozer O. Efficiency of ellagic acid and arbutin in melasma: a randomized, prospective, open-label study. J Dermatol. 2008;35: 570-574.
  116. Amakura Y, Umino Y, Tsuji S, et al. Constituents and their antioxidative effects in eucalyptus leaf extract used as a natural food additive. Food Chem. 2002; 77:47-56.
  117. Smith WA, Gupta RC. Determining efficacy of cancer chemopreventive agents using a cell-free system concomitant with DNA adduction. Mutat Res. 1999;425: 143-152.
  118. Falsaperla M, Morgia G, Tartarone A, Ardito R, Romano G. Support ellagic acid therapy in patients with hormone refractory prostate cancer (HRPC) on standard chemotherapy using vinorelbine and estramustine phosphate. Eur Urol. 2005;47: 449-454, discussion 454-455.
  119. Kunnumakkara AB, Guha S, Krishnan S, Diagaradjane P, Gelovani J, Aggarwal BB. Curcumin potentiates antitumor activity of gemcitabine in an orthotopic model of pancreatic cancer through suppression of proliferation, angiogenesis, and inhibition of nuclear factor-kappa B-regulated gene products. Cancer Res. 2007;67: 3853-3861.
  120. Aggarwal BB, Sundaram C, Malani N, Ichikawa H. Curcumin: the Indian solid gold. Adv Exp Med Biol. 2007;595: 1-75. 87. Ryan JL, Heckler CE, Ling M, et al. Curcumin for radiation dermatitis: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial of thirty breast cancer patients. Radiat Res. 2013;180: 34-43.
  121. Kanai M, Yoshimura K, Asada M, et al. A phase I/II study of gemcitabine-based chemotherapy plus curcumin for patients with gemcitabine-resistant pancreatic cancer. Cancer Chemother Pharmacol. 2011;68: 157-164.
  122. Epelbaum R, Schaffer M, Vizel B, Badmaev V, Bar-Sela G. Curcumin and gemcitabine in patients with advanced pancreatic cancer. Nutr Cancer. 2010;62: 1137-1141.
  123. Bayet-Robert M, Kwiatkowski F, Leheurteur M, et al. Phase I dose escalation trial of docetaxel plus curcumin in patients with advanced and metastatic breast cancer. Cancer Biol Ther. 2010; 9:8-14.
  124. Ryan JL, Heckler CE, Ling M, et al. Curcumin for radiation dermatitis: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial of thirty breast cancer patients. Radiat Res. 2013; 180:34-43.
  125. Heys SD, Ogston K, Miller I, et al. Potentiation of the response to chemotherapy in patients with breast cancer by dietary supplementation with L-arginine: results of a randomized controlled trial. Int J Oncol. 1998;12:221-225.
  126. Weijl NI, Elsendoorn TJ, Lentjes EG, et al. Supplementation with antioxidant micronutrients and chemotherapy-induced toxicity in cancer patients treated with cisplatin-based chemotherapy: a randomised, double-blind, placebo-controlled study. Eur J Cancer. 2004;40: 1713-1723.
  127. Muecke R, Micke O, Schomburg L, et al. Impact of treatment planning target volumen (PTV) size on radiation induced diarrhoea following selenium supplementation in gynecologic radiation oncology: a subgroup analysis of a multicenter, phase III trial. Radiat Oncol. 2013; 8:72.
  128. Muecke R, Micke O, Schomburg L, et al. Multicenter, phase III trial comparing selenium supplementation with observation in gynecologic radiation oncology: follow-up analysis of the survival data 6 years after cessation of randomization. Integr Cancer Ther. 2014;13: 463-467.
  129. Meyer F, Bairati I, Fortin A, et al. Interaction between antioxidant vitamin supplementation and cigarette smoking during radiation therapy in relation to long-term effects on recurrence and mortality: a randomized trial among head and neck cancer patients. Int J Cancer. 2008;122: 1679-1683.
  130. Mizutani H. Mechanism of DNA damage and apoptosis induced by anticancer drugs through generation of reactive oxygen species. Yakugaku Zasshi. 2007;127: 1837-1842.
  131. Conklin KA. Dietary antioxidants during cancer chemotherapy: impact on chemotherapeutic effectiveness and development of side effects. Nutr Cancer. 2000;37: 1-18.
  132. Hrelia S, Bordoni A, Angeloni C, Leoncini E, Biagi P. Nutritional interventions to counteract oxidative stress in cardiac cells. Ital J Biochem. 2004; 53:157-163.
  133. Taguchi T, Nazneen A, Abid MR, Razzaque MS. Cisplatinassociated nephrotoxicity and pathological events. Contrib Nephrol. 2005; 148:107-121.
  134. Jung M, Hotter G, Vinas JL, Sola A. Cisplatin upregulates mitochondrial nitric oxide synthase and peroxynitrite formation to promote renal injury. Toxicol Appl Pharmacol. 2009;234: 236-246.
  135. Hoshino T, Okamoto M, Sakazaki Y, Kato S, Young HA, Aizawa H. Role of proinflammatory cytokines IL-18 and IL-1beta in bleomycin-induced lung injury in humans and mice. Am J Respir Cell Mol Biol. 2009;41: 661-670.
  136. Rockwell S, Sartorelli AC, Tomasz M, Kennedy KA. Cellular pharmacology of quinone bioreductive alkylating agents. Cancer Metastasis Rev. 1993; 12:165-176.
  137. Ferreira PR, Fleck JF, Diehl A, et al. Protective effect of  alpha-tocopherol in head and neck cancer radiation-induced mucositis: a double-blind randomized trial. Head Neck. 2004; 26:313-321.
  138. Al-Delaimy WK, Ferrari P, Slimani N, et al. Plasma carotenoids as biomarkers of intake of fruits and vegetables: individual-level correlations in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC). Eur J Clin Nutr. 2005;59: 1387-1396.
  139. Sangthawan D, Phungrassami T, Sinkitjarurnchai W. A randomized double-blind, placebo-controlled trial of zinc sulfate supplementation for alleviation of radiation-induced oral mucositis and pharyngitis in head and neck cancer patients. J Med Assoc Thai. 2013;96: 69-76.
  140. Ripamonti C, Zecca E, Brunelli C, et al. A randomized, controlled clinical trial to evaluate the effects of zinc sulfate on cancer patients with taste alterations caused by head and neck irradiation. Cancer. 1998;82: 1938-1945.
  141. Lyckholm L, Heddinger SP, Parker G, et al. A randomized, placebo controlled trial of oral zinc for chemotherapy-related taste and smell disorders. J Pain Palliat Care Pharmacother. 2012;26: 111-114.
  142. Ertekin MV, Koc M, Karslioglu I, Sezen O, Taysi S, Bakan N. The effects of oral zinc sulphate during radiotherapy on anti-oxidant enzyme activities in patients with head and neck cancer: a prospective, randomised, placebo-controlled study. Int J Clin Pract. 2004;58: 662-668.
  143. Ertekin MV, Uslu H, Karslioglu I, Ozbek E, Ozbek A. Effect of oral zinc supplementation on agents of oropharyngeal infection in patients receiving radiotherapy for head and neck cancer. J Int Med Res. 2003;31: 253-266.
  144. Ertekin MV, Koc M, Karslioglu I, Sezen O. Zinc sulfate in the prevention of radiation-induced oropharyngeal mucositis: a prospective, placebo-controlled, randomized study. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2004; 58:167-174.
  145. Halyard MY, Jatoi A, Sloan JA, et al. Does zinc sulfate prevent therapy-induced taste alterations in head and neck cancer patients? results of phase III double-blind, placebo-controlled trial from the North Central Cancer Treatment Group (N01C4). Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2007;67: 1318-1322.
  146. Aggarwal BB, Sundaram C, Malani N, Ichikawa H. Curcumin: the Indian solid gold. Adv Exp Med Biol. 2007; 595:1-75.
  147. Ryan JL, Heckler CE, Ling M, et al. Curcumin for radiation dermatitis: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial of thirty breast cancer patients. Radiat Res. 2013;180: 34-43.
  148. Grotz KA, Wustenberg P, Kohnen R, et al. Prophylaxis of radiogenic sialadenitis and mucositis by coumarin/ troxerutine in patients with head and neck cancer: a prospective, randomized, placebo-controlled, double-blind study. Br J Oral Maxillofac Surg. 2001; 39:34-39.
  149. Chandel NS, Tuveson DA. The promise and perils of antioxidants for cancer patients. N Engl J Med. 2014;371: 177-178.
  150. Mohamad Assi, The differential role of reactive oxygen species in early and late stages of cancer: a Review, Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol313: R646–R653, 2017. doi:10.1152/ajpregu.00247.2017
  151. Nakayama A, Alladin KP, Igbokwe O, White JD. Systematic review: generating evidence-based guidelines on the concurrent use of dietary antioxidants and chemotherapy or radiotherapy. Cancer Invest. 2011;29: 655-667.
  152. Harvie M. Nutritional supplements and cancer: potential benefits and proven harms. Am Soc Clin Oncol Educ Book. 2014: e478-e486.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *