Επιγενετική

Ολόκληρο το DNA για έναν οργανισμό επαναλαμβάνεται σχεδόν σε κάθε κύτταρο του σώματος. Μέσα σε κάθε κύτταρο, όμως, τα γονίδια δρουν ευδιακρίτως, με ιδιαιτερότητα που επηρεάζεται από περιβαλλοντικούς και επιγενετικούς παράγοντες. Μέσω της δραστηριότητας των γονιδίων κατασκευάζονται οι πρωτεΐνες, μεταξύ άλλων και με τη μορφή ορμονών, παραγόντων αύξησης και άλλων ρυθμιστικών μορίων. Και οι πρωτεΐνες επιδρούν στη δραστηριότητα των γονιδίων.

Εκτός από τις πρωτεΐνες, οι επιγενετικές επιδράσεις προκαλούνται και από το RNA. Υπάρχουν αυξανόμενα στοιχεία από μελέτες, τόσο σε ποντίκια όσο και στον άνθρωπο, ότι τα αποτυπωμένα γονίδια μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά και την νοητική λειτουργία.

Οι επιγενετικοί μηχανισμοί επηρεάζονται από διάφορους παράγοντες, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται: η εμβρυϊκή ανάπτυξη, η βρεφική και παιδική ηλικία, τα χημικά από το περιβάλλον, τα ναρκωτικά, τα φάρμακα, η ηλικία, η διατροφή, η κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα, η διάθεση, η άσκηση και ο τρόπος ζωής.

Αυτοί οι κυτταρικοί μηχανισμοί επιδρούν πάνω στην την υγεία και επηρεάζουν τη γενικότερη κατάσταση του ανθρώπινου οργανισμού στην ηλικιακή του πορεία, συμμετέχοντας και προκαλώντας: καρκίνο, αυτοάνοσες νόσους, νευρολογικές και ψυχιατρικές καταστάσεις ή νόσους, διαβήτη τύπου ΙΙ και άλλες ασθένειες.

Επιγενετική επίδραση της διατροφής και του περιβάλλοντος

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, η κακή διατροφή της μητέρας στη διάρκεια της εγκυμοσύνης προδιαθέτει για νοσήματα του σχετίζονται με την ηλικία. Όταν, δηλαδή, το παιδί που θα γεννηθεί γίνει μεσήλικας, θα υποφέρει με μεγαλύτερη πιθανότητα από προβλήματα υγείας που συνήθως εμφανίζονται στη μέση ηλικία, όπως ο διαβήτης τύπου 2 και οι παθήσεις της καρδιάς.

Όπως έδειξε, άλλωστε, μια σειρά από πρωτοποριακές έρευνες των τελευταίων ετών, οι επιγενετικές διεργασίες, οι οποίες εκδηλώνονται με την τροποποίηση της έκφρασης των γονιδίων, αποτελούν πιθανότατα την «απάντηση» ενός οργανισμού στις εξωγενείς πιέσεις ή σε σημαντικές περιβαλλοντικές αλλαγές. Διαπίστωσαν, μάλιστα, ότι αυτές οι τροποποιήσεις στην έκφραση των γονιδίων μπορεί να είναι πρόσκαιρες και μεταβατικές, ενδέχεται όμως να είναι πολύ πιο μόνιμες και ενδεχομένως κληρονομικές.

Η πρόσφατη αναγνώριση της σημασίας των επιγενετικών αλλαγών έχει ασύλληπτες επιπτώσεις για τη ζωή και την υγεία των ανθρώπων. Για παράδειγμα, η Αμερικανική Εταιρεία για την Έρευνα του Καρκίνου (AACR) έχει δημοσιεύσει πολλές στατιστικές έρευνες που δείχνουν σαφώς ότι πάνω από το 60% των διαγνωσμένων νεοπλασιών δεν οφείλεται σε γενετικούς παράγοντες αλλά στον τρόπο ζωής των ασθενών.

Ήδη, πραγματοποιείται μια μεγάλης κλίμακας μελέτη, που λέγεται EPIC, σε 500.000 ανθρώπους σε 10 ευρωπαϊκές χώρες, για να αποκαλύψει την σύνδεση μεταξύ της επίδρασης της διατροφής στη μεθυλίωση και, κατ’ επέκταση, στην πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου.

Την επιγενετική επίδραση της διατροφής επιβεβαιώνει και έρευνα σε ποντίκια, που έδειξε ότι η διατροφή της μητέρας δρα επιγενετικά στην ανάπτυξη του χρώματος στους απογόνους. Το χρώμα στο τρίχωμα και οι εναλλαγές του εξαρτώνται από την ένταση της μεθυλίωσης του προαγωγέα IAP στο σχετικό γονίδιο aguti, αρχίζοντας από το κιτρινωπό έως το φυσιολογικό χρώμα των ποντικιών. Έτσι η απομεθυλίωση οδηγεί στο κιτρινωπό χρώμα και στην ανάπτυξη παχυσαρκίας και όγκων.